ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 18 Nisan 1988 tarihinde Basra Körfezi’nde gerçekleşen ve tarihin en büyük Amerikan deniz muharebelerinden biri olarak kabul edilen “Praying Mantis Operasyonu”na ait daha önce yayımlanmamış görüntüleri kamuoyu ile paylaştı. Bu görüntüler, Amerikan donanmasının İran gemilerini, mayın botlarını ve hatta bir denizaltıyı hedef aldığı anları çarpıcı bir şekilde gözler önüne seriyor. Olayın üzerinden 36 yıl geçtikten sonra yayımlanan bu kayıtlar, çatışmanın şiddetini ve ABD’nin İran-Irak Savaşı sırasında bölgedeki askeri müdahalesinin boyutlarını bir kez daha hatırlattı.
1988 yılındaki bu geniş çaplı deniz çatışması, İran’ın bir Amerikan savaş gemisini hedef alması üzerine başlatılan bir misilleme operasyonuydu. Görüntülerde, Amerikan savaş gemilerinin İran donanmasına ait fırkateynleri, mayın döşeme botlarını ve diğer deniz unsurlarını vurduğu anlar yer alıyor. Bu operasyon, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD Donanması’nın gerçekleştirdiği en büyük deniz muharebesi olarak tarihe geçti.
Olayların Gelişimi: Mayın Saldırısı ve Misilleme
Operasyonun fitilini ateşleyen olay, 14 Nisan 1988 tarihinde ABD Donanması’na ait USS Samuel B. Roberts fırkateyninin Basra Körfezi’nde bir İran mayınına çarpmasıyla başladı. Bu saldırıda gemideki 10 denizci yaralanırken, gemi ağır hasar aldı ancak batmaktan kurtarıldı. Washington, bu mayın saldırısından İran’ı sorumlu tuttu ve dört gün sonra, 18 Nisan 1988 sabahı yerel saatle 08:00’de misilleme operasyonu “Praying Mantis”i başlattı.
ABD’nin operasyonu, İran’ın bölgedeki askeri altyapısını ve deniz kapasitesini hedef aldı. Amerikan kuvvetleri, iki İran petrol platformu olan Sassan ve Sirri platformlarını imha ederek operasyona başladı. Ardından, İran Donanması’na ait gemilerle doğrudan çatışmalara girildi.
Operasyonun Hedefleri ve Sonuçları
Praying Mantis Operasyonu’nda ABD kuvvetleri, donanma gemileri, uçak gemisinden kalkan savaş uçakları ve Deniz Piyadeleri’nin (Marines) katılımıyla koordineli bir saldırı gerçekleştirdi. Çatışmalarda İran Donanması’na ağır kayıplar verdirildi:
- Fırkateyn Sahand: ABD gemileri ve uçaklarından atılan füzelerle çok sayıda isabet aldıktan sonra battı.
- Fırkateyn Sabalan: Ağır hasar alarak limana çekilmek zorunda kaldı.
- Hücumbot Joshan: Amerikan gemileri tarafından batırıldı.
- Hücumbot Kalat: Amerikan ateşi sonucunda battı.
- Mayın Döşeme Botu: Bir mayın döşeme botu da hedef alınarak etkisiz hale getirildi.
- Denizaltı: Görüntülerde, bir İran denizaltısının da isabet aldığı ve vurulduğu anlar yer alıyor. Bu, İran’ın o dönemdeki denizaltı yetenekleri hakkında nadir bir bilgiyi de ortaya koydu.
Bu operasyon, ABD’nin bölgedeki askeri gücünü ve kararlılığını net bir şekilde ortaya koyarken, İran-Irak Savaşı’nın denizdeki cephesinde önemli bir dönüm noktası oldu. CENTCOM tarafından 36 yıl sonra yayımlanan bu görüntüler, o döneme ışık tutarak tarihçiler ve askeri analistler için yeni bir değerlendirme imkanı sunuyor.
Operasyonun ardından Basra Körfezi’nde gerilim bir süre daha devam etti ancak bu geniş çaplı deniz çatışması, her iki taraf için de önemli dersler içeriyordu. ABD’nin bu tarihsel kayıtları kamuoyuna açması, özellikle bölgedeki mevcut jeopolitik gerilimler göz önüne alındığında, geçmişteki çatışmaların dinamiklerini anlamak adına değerli bir kaynak teşkil ediyor.