İran’da aylardır süren hükümet karşıtı protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısı, insan hakları örgütlerinin raporlarına göre 2 bin 500’ü geçmiş durumda. Bu çarpıcı rakam, ülkedeki şiddetin ve çatışmanın boyutlarını gözler önüne sererken, uluslararası kamuoyunun endişelerini artırıyor.
Protestolar, 2022 yılının Eylül ayında, “ahlak polisi” tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybeden 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin ölümüyle tetiklenmişti. Amini’nin başörtüsü kurallarına uymadığı gerekçesiyle gözaltına alınması ve ardından yaşamını yitirmesi, ülke genelinde büyük bir öfke dalgasına yol açtı ve “Kadın, Yaşam, Özgürlük” sloganlarıyla kitlesel gösterilere dönüştü.
Protestoların Arka Planı ve Gelişimi
Mahsa Amini’nin trajik ölümünün ardından başlayan gösteriler, kısa sürede rejim karşıtı bir harekete dönüştü. Kadınların öncülüğünde başlayan protestolar, hızla toplumun farklı kesimlerinden destek buldu. Öğrenciler, işçiler ve çeşitli sivil toplum grupları da meydanlara çıkarak mevcut yönetimin politikalarına ve ekonomik duruma tepki göstermeye başladı.
Göstericiler, zorunlu başörtüsü uygulamasının kaldırılması, siyasi özgürlükler ve kadın haklarına saygı gibi temel taleplerle hareket etti. Ülkenin birçok büyük şehrine yayılan eylemler, zaman zaman güvenlik güçleri ile protestocular arasında şiddetli çatışmalara sahne oldu.
Can Kayıpları ve Hükümetin Tepkisi
İnsan hakları aktivistleri ve uluslararası kuruluşlar, protestolar boyunca İran güvenlik güçlerinin sert müdahalelerde bulunduğunu belirtiyor. Protestoculara karşı gerçek mermi, biber gazı ve cop kullanıldığı yönünde çok sayıda rapor mevcut. Bağımsız kaynaklar tarafından derlenen bilgilere göre, hayatını kaybeden 2 bin 500’den fazla kişi arasında kadınlar, çocuklar ve gençler de bulunuyor.
İran hükümeti ise protestoları “yabancı destekli isyanlar” olarak nitelendirerek, can kayıplarının sorumluluğunu büyük ölçüde dış güçlere atfetti. Resmi makamlar, muhalif gruplar ve insan hakları örgütleri tarafından açıklanan ölüm sayılarının abartılı olduğunu iddia ediyor. Hükümet, protestolar sırasında çok sayıda güvenlik görevlisinin de yaşamını yitirdiğini veya yaralandığını belirtiyor.
Gözaltılar ve Yargı Süreçleri
- Kimler Gözaltına Alındı? Protestolar sırasında on binlerce kişinin gözaltına alındığı tahmin ediliyor. Gözaltına alınanlar arasında gazeteciler, avukatlar, aktivistler ve öğrencilerin yanı sıra çok sayıda sıradan vatandaş da bulunuyor.
- Yargı Kararları: İran yargısı, protestolara katılan bazı kişileri “devlete karşı savaş açmak” ve “yeryüzünde fesat çıkarmak” gibi ağır suçlamalarla yargıladı. Bu suçlamalar sonucunda çok sayıda protestocuya idam cezası verildi ve bazıları infaz edildi. Bu durum, hem ülke içinde hem de uluslararası alanda büyük tepkilere neden oldu.
Uluslararası Tepkiler ve Gelecek
İran’daki gösteriler ve can kayıpları, dünya genelinde büyük yankı uyandırdı. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve birçok ülke, İran hükümetini protestoculara yönelik şiddeti durdurmaya ve insan haklarına saygı göstermeye çağırdı. Bazı ülkeler, İranlı yetkililere ve kurumlara yönelik yaptırımlar uyguladı.
Protestoların geleceği belirsizliğini korurken, İran’daki gerilimin devam etmesi bekleniyor. Hükümetin sert duruşuna rağmen, halkın önemli bir kesiminin değişim talepleri devam ediyor. Uluslararası toplum, İran’daki gelişmeleri yakından izlemeyi sürdürüyor.
